Gevallen Zonnekoning slaat terug tegen Nissan-bestuur

Gevallen Zonnekoning slaat terug tegen Nissan-bestuur
https://images.nrc.nl/hbNb_8Vd56hMXAK6FNrNHv3kazg=/1200×627/smart/filters:no_upscale()/s3/static.nrc.nl/bvhw/files/2019/04/data43520377-db00a3.jpg

Wie niet van zonnekoninggedrag beticht wil worden, moet misschien niet in het paleis van Versailles gaan trouwen op kosten van de zaak.

Het huwelijk tussen Carlos Ghosn en zijn tweede vrouw Carole, dat in oktober 2016 werd voltrokken in het kasteel van Lodewijk XIV zelf, was exuberant en theatraal. Er waren figuranten in 18de-eeuwse kostuums met gepoederde pruiken en de tafels stonden vol kristal en porselein en zilveren schalen waarop de zoete macarons en druiventrossen hoog lagen opgetast.

Ghosn, topman van automakers Renault, Nissan en Mitsubishi, betaalde het feestje niet helemaal zelf, bleek afgelopen februari. Intern onderzoek toonde aan dat 50.000 euro uit een eerdere donatie van Renault aan Versailles was aangewend voor het „persoonlijk gewin” van Ghosn – de bruiloft dus. De Franse autoriteiten waren ingelicht, aldus Renault. Voordat zijn persoonlijke woordvoerder beloofde dat Ghosn alles terug zou betalen, had de bruidegom nog gezegd dat hij dacht dat het feest „een cadeautje van het kasteel” was.

Waar de ondergang van autobaas Carlos Ghosn (65) begon met formele, lastig te interpreteren aanklachten over het verstoppen van inkomsten voor de Japanse beursautoriteit, worden de beschuldigingen nu allengs venijniger en op de man gericht.

Vorige week donderdag werd de – inmiddels voormalige – baas van de auto-alliantie Renault-Nissan-Mitsubishi voor de vierde keer gearresteerd in Japan. Dit gebeurde terwijl hij op borgtocht vrij was, iets wat ook in Japan ongewoon is.


Lees ook over de nieuwe Nissan-topman Senard: Adel zonder bling-bling

De Japanse autoriteiten betichten Ghosn ditmaal van het doorsluizen van omgerekend miljoenen euro’s aan Nissan-geld naar zichzelf. Volgens interne documenten van de fabrikant zou dat via een Nissan-dochter in het Midden-Oosten en een autodealer in Oman zijn gegaan. Dat geld zou via de autodealer – een bekende van Ghosn – naar een bv onder beheer van Ghosn zijn gestroomd, en van daaruit naar een bedrijf van zijn zoon en een bv van zijn vrouw, waar ook een luxe jacht in zit.

Het zijn de hardste en meest persoonlijke aantijgingen tot nu toe. De Japanse autoriteiten gingen er ook hard in bij de arrestatie, vertelde zijn vrouw Carole Ghosn later tegen The New York Times. Ze namen paspoorten en mobiele telefoons in beslag, en zelfs brieven die ze schreef aan haar man toen hij in de gevangenis zat. Ghosn zelf mocht niks meenemen, zelfs geen chocola of boek, en zijn vrouw mocht alleen douchen onder toezicht van een vrouwelijke ambtenaar. Ze verliet na de inval meteen het land. Ze voelde zich behandeld als een „gevaarlijke terrorist”.

Stapel beschuldigingen

De arrestatie van vorige week dwarsboomde de persconferentie die Ghosn afgelopen donderdag wilde geven. Daarin zou hij „de waarheid” gaan vertellen over wat er speelde met hem en Nissan en de hele alliantie met 450.000 werknemers. Zijn advocaten publiceerden afgelopen week wel een videoboodschap, die vlak voor zijn arrestatie was opgenomen. Daarin zei Ghosn dat het hele strafrechtelijk onderzoek naar hem „een complot” was, en dat hij „in de rug gestoken” was door hooggeplaatste managers binnen Nissan. „Dit is een heel smerig spel.”

Jarenlang werd de in Brazilië geboren zoon van Libanese ouders, die opgroeide in Beiroet, studeerde in Frankrijk en vijf talen vloeiend beheerst, in Japan bejubeld om de allure en de harde hand waarmee hij het noodlijdende Nissan uit het slop trok. Al gauw nadat Renault de Japanse automaker in 1999 van de ondergang had gered, begon Nissan beter te presteren dan zijn Franse partner. Er verscheen een Japanse comic met Ghosn in de hoofdrol, en fans wilden zijn handtekening. Naast le Cost Killer kreeg hij de bijnaam de samurai. Ghosns vooruitziende blik zorgde ervoor dat de Nissan Leaf nu de best verkochte elektrische auto ter wereld is.

Ghosns val begon op 19 november vorig jaar, toen hij in Tokio werd gearresteerd nadat hij uit zijn privéjet was gestapt. Hij zou zijn inkomsten verkeerd hebben opgegeven. Dezelfde dag werd ook Nissan-bestuurder Greg Kelly opgepakt.

Voordat Ghosn vrijkwam, werd hij op 10 december nogmaals aangehouden voor het verbergen van inkomsten in een andere periode. Op 21 december volgde de derde arrestatie, ditmaal omdat hij persoonlijke verliezen op Nissan afgeschoven zou hebben. Begin maart kwam hij op borgtocht vrij, tot vorige week dus.

Mitsubishi en Nissan ontsloegen Ghosn na de arrestaties, zijn functie bij Renault legde hij zelf neer.


Lees ook: Voormalig Renault-topman Ghosn opnieuw opgepakt

De druk op Ghosn komt inmiddels van alle kanten. Nissan en de Japanse autoriteiten doen onderzoek naar het verbergen van salaris en het aanwenden van Nissan-geld voor zichzelf. Het parket van Nanterre heeft een vooronderzoek geopend naar de bruiloft en Renault heeft bij justitie de onduidelijke geldstromen via Oman gemeld.

En dan zijn er de afgelopen maanden nog drie Nederlandse kwesties opgedoken. De Franse krant Les Echos meldde dat Ghosn mogelijk miljoenen kreeg via het speciaal voor bonusregelingen opgezette Nederlandse vehikel Nissan-Mitsubishi bv, zonder dat andere directieleden dat wisten. En Ghosn zou, zo gaan de geruchten in Japanse media, via een andere Nederlandse vennootschap, Zi-A Capital, huizen voor zichzelf hebben gekocht in Beiroet, Rio de Janeiro, Parijs en Amsterdam. In de verdachte betalingsketen via Oman zit een derde Nederlandse bv, erkent Renault. Het Nederlandse Openbaar Ministerie laat weten niet te kunnen zeggen of het onderzoek doet.

Gezag verliezen

In zijn videoboodschap die hij vlak voor zijn arrestatie de wereld instuurde, beschuldigt Ghosn de top van Nissan ervan achter al het kwaad te zitten dat hem nu overkomt. Het echte probleem is niet hij, maar hooggeplaatste mensen binnen Nissan, die bang zijn hun gezag te verliezen wanneer Renault en Nissan meer zouden integreren, zoals Ghosn zou hebben gewild.

Het gaat niet goed met Nissan, aldus Ghosn, die wees op „drie winstwaarschuwingen in een paar jaar”, de „absoluut middelmatige prestaties” van het bedrijf en „problemen met het huidige management”. Het is dat management, bang voor z’n eigen positie, dat hem nu het mes in de rug steekt, zegt Ghosn.

De boze speech van de gevallen topman snijdt hout, al boet het verhaal wel aan zeggingskracht in door de recente aantijgingen. Het gáát, na jaren van groei en winst, niet zo goed met Nissan. Het bedrijf, sinds eind 2016 onder leiding van topman Hiroto Saikawa, kampt met teruglopende verkopen en gestegen kosten. De winstmarge daalt van 6,5 procent in 2016 naar iets meer dan 4 procent. Afgelopen februari moest Nissan zijn winstverwachting verlagen, van bijna 4 miljard euro naar 3,2 miljard. Vanuit de gevangenis hintte Ghosn in januari tegen persbureau AFP op het ontslag van Saikawa.

Die beide ontwikkelingen – Nissan dat Renault voorbijstreeft, maar nu slecht presteert – maken gesprekken over verdere integratie complex. Vooral omdat het uitgangspunt ongelijk is.

Renault heeft een belang van 43 procent mét stemrecht in Nissan, Nissan 15 procent zónder stemrecht in Renault. Daar komt nog bij dat de Franse staat in 2015 z’n aandeel in Renault tijdelijk verhoogde om meer invloed te krijgen op het concern, zonder de Japanners daarvan op de hoogte te stellen. Daar waren de Japanners niet van gediend.

„Ik ben de grootste verdediger van de autonomie van Nissan”

De strijd om autonomie en integratie lijkt op die bij Air France-KLM, waar de Franse staat 14,3 procent van de aandelen in de combinatie heeft.

Er zijn ook parallellen. Air France schoot KLM in 2004 te hulp, net als Renault bij Nissan, maar intussen draait KLM door strakke reorganisaties en hoge productiviteit stukken beter dan z’n Franse partner, net als Nissan.

De schrik bij de Fransen was groot, toen de Nederlandse staat in februari van dit jaar een belang van 14 procent in de luchtvaartcombinatie nam om er meer invloed op te krijgen.

Nissan en Renault kunnen niet zonder elkaar: beide bedrijven profiteren van de samenwerking. In die context ligt het voor de hand dat de Japanners het zonnekoninggedrag van Ghosn aangrijpen om hun invloed op de Fransen te vergroten.

In zijn videoboodschap van afgelopen week verdedigt Ghosn zich tegen die manoeuvre. „Ik ben de grootste verdediger van de autonomie van Nissan”, zei hij, „ongeacht welke stappen in de toekomst worden genomen”.

Maar, voegt de man die inmiddels weer vastzit, er dan dreigend aan toe: „Autonomie moet wel gebaseerd zijn op prestaties.”

Source link