‘Nederlandse CO2-heffing is slecht idee’

‘Nederlandse CO2-heffing is slecht idee’
https://images.nrc.nl/dOfihCAIrRRAg25jUg2WyeDBStQ=/1200×627/smart/filters:no_upscale()/s3/static.nrc.nl/images/gn4/stripped/data43565528-6a2c77.jpg

Desastreus. Dat woord bleef hangen, donderdag, bij de hoorzitting in de Tweede Kamer over een CO2-heffing voor de Nederlandse industriesector. Lobbyist Ingrid de Caluwé van Tata Steel liet nog eens de afkeer van haar bedrijf blijken van een hogere CO2-prijs. „Zoals uit alle onderzoeken blijkt”, zei ze, „is een algemene CO2-heffing desastreus voor ons.”

Frans Rooijers van bureau CE Delft, dat er onderzoek naar had gedaan, bestreed dat. „Onze conclusie is dat je een CO2-heffing kan invoeren, zonder desastreuze gevolgen.” Na meer dan tien sprekers uit industrie, wetenschap en milieubeweging waren de grote meningsverschillen niet beslecht – zoals verwacht.

In die rimpelige vijver gooit een hoogleraar nu nog een steen. In zijn entreerede als hoogleraar ‘markten en regulering’ aan de Rijksuniversiteit Groningen bepleitte Edwin Woerdman (1970) een strenger Europees klimaatbeleid, maar zónder extra heffing voor de Nederlandse industrie.

Woerdman heeft een links hart, zegt hij. Maar snelle, nationale ingrepen in de CO2-prijs noemt hij „paniekvoetbal”. Terwijl De Nederlandsche Bank en tientallen van zijn vakgenoten pleitten voor een CO2-heffing vindt hij dat Nederland er niet aan moet beginnen. De Europese CO2-prijs, die juist deze week naar een record klom van meer dan 27 euro per uitgestoten ton, is volgens Woerdman een veel betere weg om de uitstoot van fabrieken te verminderen.

In uw oratie noemt u legio voordelen van een CO2-heffing in Nederland: een sterkere prikkel voor energiebesparing, voor duurzame energie, voor innovatie. Waarom vindt u het toch een slecht idee?

„Omdat we met het Europese emissiehandelssysteem ETS al een systeem voor CO2-beprijzing in de industrie hebben. Het stelt een plafond aan de uitstoot van de Europese industrie, en dat plafond gaat jaarlijks naar beneden. Het aantal CO2-rechten daalt dus, en zolang er geen innovatie plaatsvindt, neemt schaarste toe en gaat de prijs omhoog.

„Het mooie aan het systeem is dat de CO2-prijs daalt door technologische innovatie. Emissiehandel is dé manier om uitstootvermindering zo goedkoop mogelijk te laten gebeuren. Als de prijs daalt, is dat juist een goed teken: dan vindt voldoende innovatie plaats. En nu wordt gezegd: we gaan de prijs kunstmatig verhogen.”

Maar Nederland heeft voor 2030 ambitieuzere doelen voor CO2-reductie dan de EU. Dan moeten we hier toch iets extra’s doen, bovenop het ETS-systeem?

„Ik denk van niet. Het Europese klimaatbeleid is ingestoken als een project voor de middellange termijn. Halverwege de 21ste eeuw moet de uitstoot van broeikasgassen naar nul. Tegelijkertijd zie je nu in Nederland, maar ook in andere landen zoals de Scandinavische, een ‘re-nationalisering’ van het klimaatbeleid. Landen zeggen: we moeten veel meer doen voor het klimaat. Daarmee ga je in tegen het Europese project, en de vraag is of dat wenselijk is.”

Europa kent juist een heel succesvol voorbeeld van die re-nationalisatie. Het Verenigd Koninkrijk stelde een minimum-CO2-prijs in voor elektriciteitscentrales. Dat benadeelde kolencentrales, de uitstoot daalt snel.

„Ja, op het resultaat zou je jaloers kunnen worden. Als Nederland zo’n CO2-heffing gaat invoeren, ga je geheid een extra reductie realiseren. Maar de industrie zit door het ETS al onder een dwingend systeem. En dat wordt al aangescherpt.”

Tegelijkertijd liggen de goedkope opties voor CO2-reductie juist voor het grijpen in de industrie. Zonder heffing mis je de prikkel om die opties aan te wenden.

„Die prikkel is er wel, door het ETS. Tegelijkertijd zie je dat bedrijven soms denken: we kopen gewoon wat emissierechten en dan wachten we nog even. Dat voelt misschien niet lekker.

„Maar het Europese klimaatbeleid is een project voor de middellange termijn. De afgelopen tien jaar zijn de kosten van allerlei duurzame technieken – wind op zee, waterstof, zonnecellen – al met 50 tot 75 procent afgenomen. De voorspellingen zijn dat de kosten voor wind- en zonne-energie tot 2025 nog 40 tot 50 procent omlaag gaan. Al over een jaar of zes is windenergie op zee, en de opslag ervan, even duur als energie uit fossiele brandstoffen. Ik vind dat die ontwikkeling veel te weinig wordt benadrukt in het publieke debat.

„Uit onderzoek blijkt dat elk emissiehandelssysteem minder duur is dan vooraf was ingeschat. Dat geldt voor het handelssysteem voor zwaveluitstoot in de Verenigde Staten in de jaren 90, en ook voor de voormalige Nederlandse emissiehandel voor stikstof. Zelfs als het systeem wordt aangescherpt, gaan de kosten naar beneden, door technologische innovatie. Ook uit mijn onderzoek blijkt dat de afgelopen jaren de Europese CO2-prijs mede is gedrukt door innovatie.”

Heeft het Verenigd Koninkrijk met zijn CO2-minimumprijs dan iets stoms gedaan, en zichzelf met onnodige kosten opgezadeld?

„Ik vind van wel. Met een CO2-heffing ga je kosten van emissiereductie verhogen. Je moet je afvragen: wil je als samenleving extra gaan betalen voor je uitstootvermindering?”

De huidige EU-doelen zijn niet ambitieus genoeg om opwarming te beperken. Het Britse beleid is beter voor het klimaat. Mag daar niet wat geld tegenover staan?

„Je maakt het klimaatbeleid onnodig duur. Zo’n Thierry Baudet is niet gek, dat hij dat benadrukt. Maar hij vergeet: innovatie gaat enorm hard, de kostenbesparing gaat door. Als je een CO2-heffing bovenop het emissiehandelssysteem legt, maskeer je dat wenselijke effect. Sterker nog: je gaat ertegenin.”

Je kunt toch met opbrengsten van die heffing de verduurzaming van de industrie bekostigen, zoals door ondergrondse CO2-opslag?

„Omwille van de acceptatie lijkt dat terugsluizen een goede optie. En ook een ‘slimme’ heffing zoals het kabinet nu bepleit, zal de pijn verlichten in vergelijking met een platte CO2-heffing. Maar het blijft een aantasting van het marktmechanisme en de kosteneffectiviteit van het ETS. Ondergrondse CO2-opslag illustreert dat: ondanks zo’n extra heffing blijft het een onrendabele techniek waar zeker geld bij moet.

„Maar als je als overheid zegt: we stellen ons als calvinisten op en we willen worden gegeseld door een hogere CO2-prijs, prima.”

‘Geselen’ doet denken aan Thierry Baudet op de verkiezingsavond, die klimaatbeleid masochisme noemde.

„Dat ik ooit nog in die hoek terecht zou komen.”

Wat u zegt, is behoorlijk hard.

„Klopt. Ik heb collega’s die in Economisch Statistische Berichten hebben gezegd dat we zo’n CO2-heffing nodig hebben. En daar zijn zeer kundige economen bij. Maar ze hebben te weinig oog voor het effect van innovatie op de CO2-prijs. En ik begin mezelf steeds meer zorgen te maken over re-nationalisering van het klimaatbeleid. Dat je hier het plafond lager maakt, maar dat uitstoot deels naar het buitenland gaat.”

U liet zich deze week interviewen door de VNPI, de vereniging van de Nederlandse olie-industrie. Wordt u dadelijk gezien als een vriend van de industrie?

„Dat denk ik niet. Ik ben onafhankelijk wetenschapper, en ik heb de industrie vaak op haar donder gegeven. Want de industrie heeft heel lang geprobeerd om het ETS-systeem kapot te lobbyen.

„Zo heeft de industrie het voor elkaar gekregen dat de stijging van hun elektriciteitsrekening als gevolg van de gestegen ETS-prijs grotendeels [via de ‘subsidieregeling indirecte emissiekosten ETS’] door de Nederlandse belastingbetaler is betaald.

„En nog zoiets. Door de industrielobby is in het ETS bepaald: als je een grotere fabriek neerzet, krijg je extra gratis CO2-rechten. Dat heeft geleid tot een inefficiënt grote omvang van de productiecapaciteit.

„Over twee jaar verandert die regel: dan krijgen fabrieken extra rechten als ze de werkelijke productie opvoeren. Maar daar wordt het niet beter van. Het is een subsidie op CO2-intensieve producten.

„Nederland moet juist in Europa pleiten voor verdere versterking van het ETS. Het uitstootplafond moet sneller naar beneden. Om mijn GroenLinkse imago toch een beetje te behouden: het klimaatbeleid moet strenger. Wat mij betreft gaat de CO2-uitstoot op slot.”

Source link