Rancuneuze oude man of redder van Libië?

Rancuneuze oude man of redder van Libië?
https://images.nrc.nl/Q1zJa1trNV3k-fFmJb4JsvV4nNs=/1200×627/smart/filters:no_upscale()/s3/static.nrc.nl/bvhw/files/2019/04/web-0804buihaftar2onlinejpg.jpg

Als we één ding weten van Khalifa Haftar is het dat hij niet goed tegen kritiek kan. Deze krant reisde in 2014 van Cairo naar El Marj, Haftars toenmalige hoofdkwartier bij Benghazi, voor een toegezegd interview. Maar daags tevoren had Haftar een interview met een Britse krant. Die had Haftar boos gemaakt met kritische vragen. Haftar bleef mokken en na drie dagen zat er niets anders op dan onverrichterzake terug te keren naar Cairo.


Haftars woordvoerder was Mohamed Al-Hijazi. Het was hij die in Haftars plaats de lof zong van Operatie Karama (waardigheid), het offensief dat Haftar toen voerde tegen de extremistische milities in Oost-Libië. Twee jaar later zou Al-Hijazi zich tegen Haftar keren. Op Karama TV omschrijft hij zijn vroegere baas in 2016 als een „narcistische dictator” met bloed aan zijn handen, en beschuldigt hij hem en zijn zonen van corruptie.


Volgens Mohamed Busier, een andere gewezen adviseur die uit de gratie viel, heeft Haftar zich sindsdien omringd met ultra-loyale adviseurs en familieleden, waaronder zijn twee zoons. „Hij wil gewoon een van die grote paleizen in Tripoli betrekken en over Libië heersen.”, zegt Busier tegen Reuters.

Tegenover dit negatieve beeld staat een ander beeld: dat van Haftar als de redder van het land, de ‘sterke man’ die de strijd aanbond met de extremistische milities in Oost-Libië. Een aanpak waarmee hij gaandeweg de steun kreeg van veel Libiërs, maar ook van Egypte, de Verenigde Arabische Emiraten, Rusland en Frankrijk. 


Vete met Gaddafi

Tegelijk wordt Haftar beschuldigd van oorlogsmisdaden. Bij het Internationaal Strafhof in Den Haag loopt een zaak tegen een van Haftars commandanten, die beschuldigd wordt van het standrechterlijk executeren van 33 mannen in Benghazi.


Lees ook deze reportage vanuit Tripoli, waar sommige inwoners juist hopen dat Haftar aan de macht komt.


Rancune is een belangrijke factor in Haftars leven. Geboren in Ajdabya in Oost-Libië in 1947, is Haftar een van de officieren die in 1969 meedoet aan de coup tegen koning Idris die Muammar Gaddafi aan de macht brengt. Haftar is dan 26, en superloyaal aan Gaddafi. Hij schopt het tot diens stafchef.


Dat verandert allemaal wanneer Gaddafi in de jaren tachtig Haftar aan het hoofd stelt van een militair avontuur in buurland Tsjaad. Dat loopt in 1987 af met een nederlaag voor de Libische troepen. Haftar en zo’n 700 van zijn manschappen worden krijgsgevangenen. Gaddafi, vernederd, desavoueert Haftar en zijn mannen. Het is het begin van een decennialange vete tussen de twee.


Na hun vrijlating worden Haftar en zijn mannen worden door de VS naar het toenmalige Zaïre overgebracht, waar Haftar het Libische Nationale Leger opricht. Haftars leven staat vanaf dan in het teken van het omverwerpen van Gaddafi.

Amerikaans staatsburger

Met de helft van zijn mannen verhuist hij naar de VS. Hij wordt Amerikaans staatsburger en gaat in Falls Church, Virginia, wonen, niet ver van het hoofdkwartier van de CIA in Langley. Dat feit wordt vaak aangegrepen om Haftar te bestempelen als ‘de man van de CIA in Libië’. In werkelijkheid is heel weinig bekend over wat Haftar al die jaren in de VS uitspookte. Engels leren was er alvast niet bij. In 1996 neemt Haftar nog deel aan een mislukte opstand tegen Gaddafi in de Groene Bergen in het oosten van het land. Daarna verdwijnt hij in de obscuriteit.

In 2011 breekt – in navolging van Tunesië en Egypte – een opstand uit in Libië tegen Gaddafi, waar hij niet bij betrokken is. Haftar verliest geen tijd. Op 13 maart 2011, drie weken na het begin van de opstand, meldt hij zich in de rebellenhoofdstad Benghazi.

„Hij werpt zich op als leiderfiguur. Hij heeft zijn geschiedenis van verzet tegen Gaddafi en zijn militaire opleiding. Maar de rebellen hebben hem op dat moment niet nodig”, zegt Jalel Harchaoui, een Algerijnse Libië-expert verbonden aan het Clingendael-instituut.
Volgens Harchaoui klopt overigens de aanname niet dat Haftar al die tijd in de VS op wraak heeft zitten zinnen tegen Gaddafi. „Hij was naar Cairo getrokken, waar hij zich vlak voor het uitbreken van de Arabische Lente juist met Gaddafi had verzoend.”

Bespot na couppoging


Na de val van Gaddafi verdwijnt Haftar aanvankelijk opnieuw naar de achtergrond. Maar hij heeft zijn plannen niet opgegeven. In februari 2014 beveelt hij in een videoboodschap de ontbinding van het parlement in Tripoli en roept hij de Libiërs op om zich achter een nieuwe beweging onder zijn leiding te scharen.Haftar wordt het mikpunt van spot op de sociale media en elders.


Maar wanneer op 18 mei 2014 gewapende mannen getrouw aan Haftar datzelfde parlement al schietend binnendringen, wordt er minder gelachen. Daags tevoren heeft Haftar in Oost-Libië de militaire operatie Karama afgekondigd. Met zichzelf aan het hoofd van een zelfverklaard nieuw Libisch Nationaal Leger belooft Haftar het land te zuiveren van de extremistische milities die vooral Oost-Libië sinds de val van Gaddafi in hun greep houden.


Libië is op dat moment rijp voor een sterke man in de stijl van de Egyptische president Abdel Fattah el-Sisi. „Zoveel van mijn vrienden riepen dat zij ook een Sisi wilden”, zei Hana el-Gallal, voormalig professor internationaal recht aan de Universiteit van Benghazi, toen in deze krant. „Wat wil je? Neem de mensen hun veiligheid af en ze zullen elk alternatief omarmen.”


Operatie Karama zal jaren duren, en aan het eind ervan is Benghazi verwoest. Maar Haftar is grotendeels succesvol in het elimineren van de extremistische milities. En hij heeft ook de erkenning gekregen die hij zocht.
 Libië heeft in die tijd drie regeringen: een door de islamisten gedomineerde regering in Tripoli die de verkiezingsuitslag van 2014 weigert te erkennen waarbij zij verloren, een regering in het oosten die voortkomt uit diezelfde verkiezingen, en een nieuwe regering van nationale eenheid die door de internationale gemeenschap wordt gesteund maar geen macht heeft op het terrein.


Gevangene van eigen discours

Haftar gaat in zee met de regering in het oosten. Hij wordt officieel bevelhebber van wat tot dan alleen in naam het Libisch Nationaal Leger was. Hij wordt ontvangen in Parijs, Rome, Cairo. Haftar staat opnieuw op de kaart. Maar daar is een prijs voor betaald, zegt Harchaoui van Clingendael. „Van bij het begin heeft Haftar IS, Al Qaeda, de Moslimbroeders en allerhande al dan niet extreme islamitische groepen op één hoop gegooid. Hij deed dat omdat het paste in het verhaal van Haftar als de Libische el-Sisi, de enige dam tegen de jihadisten. Alleen zo kon hij zich van buitenlandse steun verzekeren.”
 Haftar is zo een gevangene geworden van zijn eigen discours, zegt Harchaoui. „Wanneer men een dergelijk simplistisch discours aanhangt, wordt elk compromis onmogelijk. Want elke toegeving aan de tegenpartij wordt dan een verraad van de eigen ideologie.”


De militaire confrontatie in Tripoli nu is volstrekt overbodig, meent Harchaoui. Haftar had gezanten gestuurd naar Tripolitania, het westen van het land, om af te tasten of er steun was voor een politiek akkoord over de hoofdstad, steun voor hem. „En die steun was er”, zegt Harchaoui. „ Het is niet omdat sommigen bereid waren met hem te praten dat zij ook bereid zijn om in zijn naam andere Libiërs te doden.” Het probleem, zegt Harchaoui, is dat Haftar oud is. „Hij heeft niet veel tijd meer. Hij is ongeduldig. En hij is een militair die maar niet wil aanvaarden dat het probleem van Libië niet met militaire middelen kan opgelost worden.”

Source link